کوارتز صورتی، دودی، سفید و شیری

کوارتز چیست؟

کوارتز (Quartz) یک کانی سنگ ساز از جنس سیلیس (Si) با فرمول شیمیایی SiO₂ است که به صورت شفاف (بی‌رنگ) و رنگی (سفید برفی، شیری، آبی، صورتی، دودی) یافت می‌شود. درجۀ سختی این کانی 7 موهس است و دومین کانی فراوان پوسته زمین -پس از فلدسپات‌ها- محسوب می‌شود.

کوارتز کانی سنگ‌ ساز رایج در تمامی سنگ‌های آذرین اسیدی و حدّ واسط است. همچنین در بسیاری از سنگ‌های دگرگونی و رسوبی وجود دارد و  کانی رایج در رگه‌ها و سنگ‌های متاسوماتیک می‌باشد. این کانی هرگز با فلدسپاتوئیدها رخ نمی‌دهد و در نتیجه در سنگ‌های حاوی فلدسپائوتید یافت نمی‌شود. زیرا فلدسپاتوئیدها در شرایط غیراشباع از سیلیس تشکیل می‌شوند.

به لحاظ منشاء واژه شناسی، Quartz یک واژه‌ آلمانی با ریشه‌ای قدیمی است؛ احتمالا از کلمه ساکسونی “Querkluftertz” (سنگ معدنی متقاطع) گرفته شده است.

مشخصات کوارتز

1- ویژگی های بلورشناسی

کوارتز از خانوادۀ تکتوسیلیکات‌هاست؛ در سیستم تبلور هگزاگونال متبلور می‌شود و رایج‌ترین شکل کریستالی دی اکسید سیلیس (SiO₂) است. منظور از سیستم تبلور هگزاگونال این است که بلورهای کوارتز در زمان رشد، به صورت شش وجهی رشد می‌کنند.

2- مشخصه های فیزیکی کوارتز

• شکست صدفی.
• درجۀ سختی: 7 موس.
• شفاف (بی رنگ) تا نیمه شفاف و رنگی.
• چگالی: 2.65 گرم بر سانتی متر مکعب.
• جلای شیشه‌ای؛ در برخی نمونه‌ها چرب و یا درخشان.
• معمولاً بی رنگ یا سفید. به دلیل وجود ناخالصی ممکن است به هر رنگی دیده شود.
• کوارتزهایی که در رگه‌ها تشکیل می‌شوند، رنگ سفید داشته و مات به نظر می‌رسند.
• دارای خاصیت پیزوالکتریک و پیروالکتریک قوی.

نمودهای تشخیص که در خرید کوارتز اصل به شما کمک می کند

برخی از مشخصات فیزیکی که در بالا بیان شد، به تشخیص و شناسایی کوارتز کمک می‌کند. در کنار آن‌ها، نمودهای تشخیص دیگری نیز وجود دارد که می تواند در زمان خرید به شما کمک کند؛ از جمله اینکه:

• شکست آن صدفی است.
• جلای شیشه‌ای و یا مات دارد.
• بلورهای آن شش وجهی است.
• گداز ناپذیر است (نمی‌سوزد).
• در برابر تمامی اسیدها -بجز اسید هیدروفلوریک- مقاوم است؛ تنها اسیدِ قویِ هیدرو فلوریک بر آن اثر گذار است.

انواع کوارتز

1. انواع Quartz به لحاظ دمای تبلور
2. انواع quartz به لحاظ رنگ و ترکیبات آن

انواع کوارتز به لحاظ دمای تبلور

1. کوارتز دما پایین که به آن کوارتز معمولی می‌گویند.
2. کوارتز دما بالا.

انواع quartz به لحاظ رنگ و ترکیبات آن

1. کوارتز شفاف
2. شیری (Milky quartz)
3. کوارتز گُلی (Rose quartz)
4. کوارتز دودی (Smoky quartz)
5. چشم ببر (Tiger’s eye)
6. سیترین
7. آمتیست
8. آونتورین (Aventurine)

هر یک از انواع مذکور، در ادامه توضیح داده شده است.

1- کوارتز شفاف

کوارتز شفاف، بی‌رنگ و شیشه‌ای است و معمولاً بلورهایی با شکل بلورین مشخص (هگزاگونال) دارد.

گاه ممکن است بلورهای شفافِ quartz حاوی سوزن‌های ریز روتیل باشند که در این صورت به آن کوارتز روتیل دار می‌گویند.

2- Quartz شیری

کوارتز شیری (Milky quartz) شفاف نیست و رنگ شیری آن ناشی از وجود سیالات درگیر (میانبارهای مایع، گازی و یا هر دو) در درون بلورها است. بعضی از نمونه‌های آن جلای چرب دارند.

3- Rose quartz کوارتز قیمتی صورتی رنگ

Rose quartz درشت بلور است، اما معمولاً فاقد شکل بلورین بوده و به رنگ قرمز گلی یا صورتی (Rose) دیده می‌شود. به نظر می‌رسد وجود مقادیر کمی عنصر ⁺Ti⁴ باعث ایجاد رنگ صورتی در این کانی می‌گردد. چنانچه طولانی مدت در معرض نور مستقیم آفتاب قرار گیرد، ممکن است رنگ خود را از دست دهد.

Rose quartz را با چاکرای قلب مرتبط دانسته اند. کریستال درمانگرها ادعا می کنند که این کانی از بهبود عاطفی پشتیبانی می‌کند؛ یعنی به شما کمک می‌کند تا غم، رنجش یا انتقاد از خود را رها کنید و شفقت و عشق را به خود دعوت نمایید.

4- Smoky quartz یک کوارتز قیمتی دودی!

Quartz دودی غالباً به صورت بلورین و به رنگ زردِ دودی تا خاکستری مایل به قهوه‌ای و قهوه‌ای تقریباً مایل به سیاه دیده می‌شود. تجزیه‌های اسپکتروگرافی (طیف نگاشتی) که در مورد این نوع انجام شده است، ناخالصی‌های مهمی را نشان نمی‌دهد و ناخالصی‌های موجود در آن، همان ناخالصی‌های موجود در Quartz بی‌رنگ است. رنگ دودی، مربوط به سیلسیمی (Si) است که به دلیل قرار گرفتن در برابر منبع پرتوزا آزاد شده است. همچنین، تشعشعات طبیعی ساطع شده از اطراف سنگ، مراکز رنگی را در اطراف ناخالصی‌های آلومینیومی درون کوارتز کریستالی فعال می‌کند.

کوارتز دودی و سیاه، سنگ‌های محافظ بسیار خوبی هستند. آنها انرژی منفی، از جمله تابش‌های الکترومغناطیس دستگاه‌ها را را از محیط جذب کرده و به حفظ یک میدان انرژی پاک و آرام در اطراف شما کمک می‌کنند.

سوئیس به داشتن کوارتزهای دودی زیبا معروف است. در زبان آلمانی، دانمارکی، اسپانیایی و لهستانی به Smoky quartz، موریون (Morion) می‌گویند. این کانی یک سنگ قیمتی محبوب، به ویژه برای جواهرات است.

5- چشم ببر

چشم ببر نوعی Quartz است که حاوی میانبارهای رشته‌ای زرد رنگ است که به موازات هم قرار گرفته‌اند. میانبارهای رشته‌ای در واقع کروسیدولیت (نوعی آمفیبول رشته‌ای) است. قرار گرفتن میانبارهای رشته‌ای به موازات هم، حالتی را ایجاد می‌کند که در اصطلاح به آن شاتویانسی (Chatoyancy) یا سوسوزنی می‌گویند.

6- سیترین

سیترین نوعی کوارتز است که رنگ آن زرد روشن می‌باشد. علت این رنگ زرد، وجود مقادیر بسیار اندک عنصر آهن سه ظرفیتی (Fe⁺³) در شبکۀ بلورین quartz است. مقدار این عنصر آهن بسیار کم و در حدّ ناخالصی است.

7- آمتیست

به بلورهای بنفش Quartz، آمتیست گفته می‌شود. این بسیار جذاب و زیباست و به عنوان یک کانی قیمتی، به عنوان نگین جواهرات مورد استفاده قرار می‌گیرد. قیمت آمیتیست اندکی بالاتر از قیمت کوارتز سفید است.

آونتورین (Aventurine)

آونتورین، پولک‌های درخشانی از کانی‌های رنگی مثل هماتیت (قرمز) و میکای کروم‌دار (سبز) دارد و به عنوان سنگ زینتی استفاده می‌شود. می‌توان در جواهر سازی به عنوان سنگ قیمتی از آن استفاده کرد. همچنین به عنوان سنگ آکواریوم و سنگ ساختمانی مورد استفاده قرار می‌گیرد. رایج‌ترین رنگ آونتورین سبز است؛ اما می‌تواند نارنجی، قهوه‌ای، زرد، آبی یا خاکستری نیز باشد. انواعِ حاوی کروم، جلا و درخشندگی سبز یا آبی نقره‌ای دارد. آونتورین اغلب نواری است و فراوانی فوشیت (fuchsite/ میکای حاوی کروم) ممکن است آن را مات کند. رنگ‌های نارنجی و قهوه‌ای آونتورین، ناشی از وجود هماتیت و یا گوتیت در سنگ است.

از آنجا که آونتورین یک سنگ است، خواص فیزیکی آن متفاوت از quartz است. وزن مخصوص آن ممکن است بین 2.64-2.69 گرم بر سانتیمتر مکعب باشد؛ سختی آن نیز تا حدودی کمتر از کوارتز تک کریستال است و در حدود 6.5 می‌باشد. نام آونتورین از کلمه ایتالیایی “a ventura” به معنای “تصادفی” گرفته شده است.

Quartz ریز بلورین و انواعِ آن

اگر در زمان تبلور کانی، فرصت کافی برای تبلور وجود نداشته باشد، دیگر از حالت بلورین خبری نیست و شبکه بلورها به صورت ریز تشکیل شده و انجماد می‌یابد. در این صورت، کوارتز ریز بلور تشکیل می‌شود. Quartz ریز بلور در دو نوع است:

1. انواع رشته‌ای: کارنلیان، کریزوپراز و عقیق در این گروه قرار دارند.
2. انواع دانه‌ای: ژاسب (جاسپر)، پراز و فلینت در این گروه قرار دارند.

1- کوارتز رشته ای

به کوارتز ریز بلورین که بلورهای آن به صورت رشته‌ای تشکیل شده است، کلسدونی گفته می‌شود. این‌ها مشخصاً رنگ قهوه‌ای تا خاکستری دارند. نوع نیمه شفاف کلسدونی جلای مومی دارد. کلسدونی از محلول‌ها یا سیالات حاوی آب نهشته می‌شود و غالباً به صورت پوشش یا پراکنده در کاواک‌ها یافت می‌شود.

کلسدونی، خود انواع مختلفی دارد:

• کارنلیان یا کارنلین (Carnelian): نوعی کلسدونی قرمز رنگ است. کارنلین به سارد (عقیق جگری) تغییر نوع می‌دهد.
• کریزوپراز (Chrysoprase): نوعی کلسدونی به رنگ سبز سیب است؛ رنگ آن از اکسید نیکل ناشی می‌شود.
• عقیق: نوعی quartz رشته‌ای با لایه های یک درمیان کلسدونی.

2- کوارتز دانه ای

انواع quartz دانه‌ای شامل ژاسب، پراز و فلینت است.

• ژاسب (Jasper): ریز بلورینِ دانه‌ای و قرمز رنگ است. جلای آن کدر بوده و رنگ قرمز آن معمولاً ناشی از وجود هماتیت است.
• پراز (Prase): نوعی کوارتز ریز بلورین دانه‌ای به رنگ سبز تیره است و جلای آن کدر می‌باشد.
• فلینت (Flint): فلینت همان سنگ آتشزنه یا چخماق است که انسان‌ها در گذشته‌های دور برای روشن کردن آتش از آن‌ها استفاده می‌کردند. با زدن دو سنگ فلینت به هم، به دلیل سختی و اصطکاک زیاد، جرقه ایجاد می‌شود. فلینت و چرت شبیه به هم هستند. فلینت به صورت گرهک‌های سیلیسی تیره رنگ است اما چرت به صورت نهشته‌های لایه لایه بوده و رنگ آن نیز نسبت به فلینت روشن‌تر است.

محل پیدایش

Quartz یک کانی متداول و فراوان است و در محیط های زمین شناختی بسیار گوناگونی یافت می‌شود:

• در بسیاری از سنگ‌های آذرین و دگرگونی وجود دارد و کانی است سازندۀ پگماتیت‌ گرانیت‌هاست.
• فراوان ترین کانی باطله در رگه‌های فلز دار گرمابی است.
• در بسیاری از رگه‌ها نیز اساساً تنها کانی موجود است.
• در کف دریا به صورت فلینت و چرت نهشته می‌شود.
• محلول‌های حامل سیلیس با جایگزین شدن بجای سنگ آهک، افق‌های چرت را به وجود می‌آورند.
• متلاشی شدن سنگ های حاوی quartz و انباشته شدن دانه‌های آن و سپس فشرده شدن آن‌ها، منجر به تشکیل ماسه سنگ می‌شود. در صورتی که شرایط دگرگونی مهیا باشد، این ماسه سنگ‌ها به هم ارز دگرگونی خود یعنی کوارتزیت تبدیل می‌شوند.

موارد استفاده و کاربرد

Quartz چه به شکل متبلور باشد و چه به صورت سیلیس و غیر متبلور، کاربردهای گسترده‌ای دارد؛ در اینجا به برخی از آن‌ها اشاره شده است.

• ساخت بتن.
• به عنوان ماده گداز آور.
• به عنوان پرکنندۀ (بتونه) چوب.
• ساخت شیشه و آجر سیلیسی.
• به عنوان سنگ قیمتی تزئینی.
• به عنوان سنگ قیمتی در جواهرسازی.
• به عنوان ساینده در ساخت کاغذ سمباده.
• برای ساخت وسایل علمی جهت تولید نور تکفام با طول موج‌های مختلف.
• به صورت کوارتزیت و ماسه به عنوان سنگفرش و سنگ نما ساختمان‌ها.
• در اندازه‌گیری فشارهای زیاد و زودگذر مانند فشارهای حاصل از شلیک توپ یا انفجار اتمی.
• بلورهای شفاف آن جهت ساخت تجهیزات علمی به صورت عدسی و منشور برای وسایل نوری.

خرید کریستال کوارتز

برای خرید کریستال کوارتز و سفارش این کانیِ خاص به صورت راف، تامبل، دستبند و گردنبند، با ما در مجموعۀ کوه سنگ تماس بگیرید: 09197562272

روش های پاکسازی کریستال کوارتز

1. نور ماه: کریستال خود را یک شب زیر نور ماه کامل قرار دهید. این یکی از ملایم‌ترین و مؤثرترین روش‌ها است.
2. آب روان: کریستال خود را به مدت 30 تا 60 ثانیه زیر آب روان طبیعی نگه دارید (توجه: همه کریستال‌ها برای آب مناسب نیستند).
3. دود دادن: کریستال خود را از میان دود مریم گلی یا پالو سانتو عبور دهید تا انرژی راکد پاک شود.
4. صدا: از یک کاسه آواز، زنگوله یا دیاپازون در نزدیکی کریستال برای پاکسازی با ارتعاش استفاده کنید.

شارژ مجدد کریستال

پس از پاکسازی، کریستال خود را با یک نیت خاص شارژ کنید. آن را در دستان خود نگه دارید، چشمان خود را ببندید و نیت خود را با صدای بلند یا آرام به وضوح بیان کنید. کریستال این نیت را در حین کار با میدان انرژی شما حفظ خواهد کرد.